FACTORS ASSOCIATED WITH KNOWLEDGE AND ATTITUDES TOWARD MANAGEMENT ON UNUSED MEDICINES OF NON-COMMUNICABLE DISEASE PATIENTS IN BANGKOK

Abstract

This cross-sectional study examined the prevalence of unused medications, assessed knowledge and attitudes regarding pharmaceutical waste management, and identified determinants of knowledge and attitudes among patients with non-communicable diseases (NCDs) in Bangkok, Thailand. A stratified sampling approach was employed to recruit 356 NCD patients from public health service centers under the Bangkok Metropolitan Administration. Data collection utilized structured interview questionnaires, with subsequent analysis performed using descriptive statistics and multivariable logistic regression models. Participants had a mean age of 49.28±16.30 years, with 87.92% reporting possession of unused medicines. The predominant categories of unused medicines included topical preparations, antacids, and antihypertensive agents. The majority of participants disposed of unused medicines through household waste streams. Knowledge assessment revealed that 86.80% of participants demonstrated high-level understanding of proper medication waste management principles. Participants exhibited favorable attitudes toward pharmaceutical waste management regarding environmental impact awareness, stakeholder responsibilities, and information dissemination initiatives. However, attitudes concerning specific disposal protocols remained moderate. Factors influencing knowledge of unused medication management included age (age 41-60 years: Adjusted Odds ratio (ORAdj.) = 4.64, 95% CI: 1.40 – 15.43; age over 60 years: ORAdj = 5.42, 95% CI: 1.37 – 21.40), occupation (ORAdj = 2.62, 95% CI: 1.11 – 6.18), and experience with unused medications (ORAdj = 0.39, 95% CI: 0.18 – 0.86). Factors influencing attitudes toward unused medication management regarding disposal guidelines included age (ORAdj = 2.71, 95% CI: 1.15 – 6.37), average monthly income (ORAdj = 3.62, 95% CI: 1.78 – 7.40), and experience with unused medications (ORAdj = 2.08, 95% CI: 1.03 – 4.21). For attitudes regarding the impact of inappropriate unused medication management, education level was a significant factor (ORAdj = 0.25, 95% CI: 0.07 – 0.88). Regarding attitudes toward responsibilities for unused medication management, significant factors included age (age 41-60 years: ORAdj = 4.23, 95% CI: 1.40 – 12.80; age over 60 years: ORAdj = 4.61, 95% CI: 1.29 – 16.51) and education level (ORAdj = 3.28, 95% CI: 1.28 – 8.43). For attitudes toward campaigns or information dissemination about unused medication management, significant factors were age (age 41-60 years: ORAdj = 5.62, 95% CI: 1.11 – 28.46; age over 60 years: ORAdj= 6.63, 95% CI: 1.19 – 36.96) and education level (ORAdj = 5.08, 95% CI: 1.58 – 16.27). The high prevalence of unused medications among NCD patients, coupled with suboptimal disposal practices, underscores the need for targeted interventions. These findings provide evidence for developing comprehensive educational programs and policy frameworks to enhance appropriate pharmaceutical waste management behaviors in urban healthcare settings.

งานวิจัยแบบภาคตัดขวางนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์การมียาเหลือใช้ ความรู้ เจตคติ รวมถึงปัจจัยที่ส่งผลต่อความรู้ และเจตคติในการจัดการยาเหลือใช้ของผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในพื้นที่กรุงเทพมหานคร ทำการศึกษาในกลุ่มตัวอย่างผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง จำนวน 356 คน ณ ศูนย์บริการสาธารณสุข สำนักอนามัย กรุงเทพมหานคร ทำการเลือกตัวอย่างด้วย stratified sampling จากศูนย์บริการสาธาณสุขต่าง ๆ เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามในการสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และการวิเคราะห์การถดถอยโลจิสติก ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีอายุเฉลี่ย 49.28+ 16.30 ปี โดยร้อยละ 87.92 ของผู้ป่วยทั้งหมดมียาเหลือใช้ ประเภทของยาเหลือใช้ที่พบได้บ่อย ได้แก่ ยาใช้ภายนอก ยาลดกรดในกระเพาะอาหาร และยาลดความดันโลหิต ส่วนมากจัดการยาเหลือใช้โดยการทิ้งลงถังขยะ กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีความรู้เรื่องการจัดการยาเหลือใช้ในระดับสูง (ร้อยละ 86.80) และมีเจตคติต่อการจัดการยาเหลือใช้ ระดับดีในด้านผลกระทบจากการจัดการยาเหลือใช้ไม่เหมาะสม ด้านผู้ที่มีหน้าที่และควรมีส่วนรับผิดชอบในการจัดการยาเหลือใช้ และด้านการรณรงค์ หรือให้ข้อมูลเรื่องการจัดการยาเหลือใช้ แต่มีเจตคติระดับปานกลางในด้านแนวทางการจัดการยาเหลือใช้ปัจจัยที่ส่งผลต่อความรู้ในการจัดการยาเหลือใช้ ได้แก่ อายุ (อายุระหว่าง 41 ถึง 60 ปี: Adjusted Odds ratio (ORAdj.) = 4.64, 95% CI: 1.40 – 15.43, อายุมากกว่า 60 ปี: ORAdj = 5.42, 95% CI: 1.37 – 21.40) อาชีพ (ORAdj = 2.62, 95% CI: 1.11 – 6.18) ประสบการณ์มียาเหลือใช้ (ORAdj = 0.39, 95% CI: 0.18 – 0.86) ส่วนปัจจัยที่ส่งผลต่อเจตคติในการจัดการยาเหลือใช้ ด้านแนวทางการจัดการยาเหลือใช้ ได้แก่ อายุ (ORAdj = 2.71, 95% CI: 1.15 – 6.37) รายได้เฉลี่ยต่อเดือน (ORAdj = 3.62, 95% CI: 1.78 – 7.40) และประสบการณ์การมียาเหลือใช้ (ORAdj, 95%CI: 1.03 – 4.21) เจตคติด้านผลกระทบจากการจัดการยาเหลือใช้ไม่เหมาะสม ได้แก่ ระดับการศึกษา (ORAdj = 0.25, 95% CI: 0.07 – 0.88) ด้านผู้ที่มีหน้าที่และควรมีส่วนรับผิดชอบในการจัดการยาเหลือใช้ ได้แก่ อายุ (อายุระหว่าง 41 ถึง 60 ปี: ORAdj = 4.23, 95% CI: 1.40 – 12.80, อายุมากกว่า 60 ปี: ORAdj = 4.61, 95% CI: 1.29 – 16.51) และระดับการศึกษา (ORAdj = 3.28, 95% CI: 1.28 – 8.43) และด้านการรณรงค์ หรือการให้ข้อมูลเรื่องการจัดการยาเหลือใช้ ได้แก่ อายุ (อายุระหว่าง 41 ถึง 60 ปี: ORAdj = 5.62, 95% CI: 1.11 – 28.46, อายุมากกว่า 60 ปี: ORAdj = 6.63, 95% CI: 1.19 – 36.96) และระดับการศึกษา (ORAdj = 5.08, 95% CI: 1.58 – 16.27) ผลการศึกษาที่ได้สามารถนำไปพัฒนาแนวทางส่งเสริมความรู้และเจตคติในการจัดการยาเหลือใช้ที่เหมาะสมอันจะนำไปสู่การมีพฤติกรรมในการจัดการยาเหลือใช้ที่เหมาะสมต่อไป